قبيله‌اى از تركانند كه در ماوراى نهر بلخ كه همان جيحون است اقامت دارند و هم قبيلهء تركان غوريه بنزديك اين دو رود جا دارند و اين دو رود را حكايتهاست و چون از طول مجراى آن خبر نيافته‌ايم گفتن نياريم . جنجس ( گنگ ) نيز رود هند است و از اقصاى سرزمين هند و مجاورت چين از ديار تركان طغزغز سرچشمه ميگيرد و طول مجراى آن تا آنجا كه بر ساحل هند بدرياى حبشى ميريزد چهار صد فرسنگ است . فرات نيز از ديار قاليقلا ( كليكيه ) شهر معتبر ارمنستان از كوهى بنام افردحس كه تا قاليقلا يك روز راهست سرچشمه ميگيرد و طول مجراى آن از ديار روم تا شهر ملطيه يكصد فرسنگ است . بعضى برادران مسلمان كه در ديار نصارى اسير بوده‌اند به من گفته‌اند كه در سرزمين روم آبهاى بسيار به فرات ميريزد از جمله روديست كه سرچشمهء آن نزديك درياچهء مرزبون است و در همهء ديار روم درياچه‌اى بزرگتر از آن نيست كه طول و عرض آن يك ماه راه و بقولى بيشتر است و كشتى در آن ميرود . فرات پس از عبور از زير قلعهء سميساط كه همان قلعهء طين است به پل منبج و از آنجا به بالس ميرسد و از آنجا به صفين پيكارگاه معروف مردم عراق و شام ميگذرد ، سپس به رقه و رحبه و هيت و انبار ميرسد و در اينجا نهرها چون نهر عيسى و غيره از آن ميگيرند كه به شهر دار السلام ميرسد و به دجله ميريزد و فرات به شهر سورى و قصر ابن هبيره و كوفه و جامعين و احمد آباد و نرس و طفوف ميگذرد ، آنگاه بمرداب ما بين بصره و واسط ميريزد و طول مجراى آن قريب پانصد فرسنگ و بقولى بيشتر است . سابقاً بيشتر آب فرات به حيره ميرفته و مجراى آن كه بنام عتيق معروفست هنوز معلوم است و جنگ مسلمانان با رستم كه بجنگ قادسيه معروف شده بر كنار آن بوده و رود بدرياى حبشى ميريخته است . در آن هنگام دريا در محل معروف به نجف بوده و كشتيهاى چين و هند بنزديك شاهان حيره مىآمده است . - گروهى از اخباريان سلف و مطلعان ايام عرب و از جمله هشام بن محمد